Vrouwen in de Islaam – Meer dan stereotypen

Wat speelt er in uw gedachten bij het denken aan een moslim vrouw? Een mysterieus, gesluierd slachtoffer door mannelijke onderdrukking, wachtende op Westerse vrijheden? Een slogan-schreeuwende terrorriste? Een onopgeleide buitenlander met wie u weinig of niets in gemeenschappelijk hebt? Mits u in uw sociale cirkel moslimvrienden en kennissen heeft, is de kans groot dat uw indruk gevormd is op basis van negatieve media stereotypen – beelden die normaal weinig van doen hebben met het echte leven, die wellicht gemaakt zijn om meer kijkers te trekken, meer producten te verkopen, of aandacht te krijgen voor iemands politieke agenda.

Hoeveel weet u daadwerkelijk van het leven of de meningen van moslim vrouwen, en wat maakt het uit? Hier zijn redenen voor, de Moslims behoren namelijk tot ongeveer 20-25% van de wereldinwoners en de Islaam is inmiddels de tweede religie in Europa. Wist u dat het grotendeel in Europa en Amerika van de bekeerlingen tot de Islaam vrouwen zijn - en niet mannen? Zou het u verbazen om te horen dat veel vrouwen in Islamitische landen medelijden hebben met de Westerse vrouwen en dat zij hún juist zien als slachtoffer? Heeft u er wel eens bij stilgestaan waarom een moslim vrouw die geëmigreerd is naar het Westen normaal gesproken haar identiteit handhaaft en er naar streeft om dit aan haar kinderen door te geven? Iemand die er over nadenkt mag zich wellicht de vraag stellen; als Islaam onderdrukkend is naar vrouwen toe, zoals sommigen journalisten ons doen willen geloven, waarom rennen zij dan niet massaal weg van de Islaam? Wat is er in de Islaam, dat het zo aantrekkelijk maakt voor mensen in niet-Islamitische landen?

In dit gedeelte nemen we een poging om verder te kijken dan de sensationele en alarmerende verhalen. We zullen kort een blik werpen op wat de Islaam de hedendaagse vrouw te bieden heeft, we leren te begrijpen waarom er zoveel (mannen en) vrouwen van elk ras, kleur of sociale klasse kiezen voor de Islaam. De waarheid, zoals in het realistische leven, gaat verder dan propaganda en stereotypen.

Het Islamitische kijkpunt naar vrouwen

Allereerst wordt de vrouw positief in beeld gebracht door de Qoraan en de Hadith (overleveringen van de Profeet Mohammed). De Qoraan in het enige boek van de wereldse Geschriften waarin vrouwen regelmatig samen naast de mannen genoemd worden. Beide worden beschreven als vrienden en partners in geloof. De volgende verzen zijn daar slechts een opmerkelijk voorbeeld van:

‘En de gelovige mannen en de gelovige vrouwen zijn elkaars helpers, zij roepen op tot het behoorlijke en verbieden het verwerpelijke en zij onderhouden het gebed en zij geven de aalmoes en zij gehoorzamen Allah en Zijn Boodschapper. Zij zijn degenen die Allah zal begenadigen. Voorwaar, Allah is Almachtig, Alwijs. Allah heeft de gelovige mannen en de gelovige vrouwen Tuinen (het Paradijs) beloofd waar onder de rivieren stromen, zij zijn daarin eeuwig levenden. En goede woonplaatsen in de Tuinen van ‘Adn (Eden). En het welbehagen van Allah is groter. Dat is de geweldige overwinning.’ (Qoraan hoofdstuk 9: 71-72)

‘Voorwaar, de mannen die zich hebben overgegeven aan Allah en die vrouwen die zich hebben overgegeven,
en de gelovige mannen en de gelovige vrouwen,
en de gehoorzame mannen en de gehoorzame vrouwen,
en de waarachtige mannen en de waarachtige vrouwen,
en de geduldige mannen en de geduldige vrouwen,
en de nederige mannen en de nederige vrouwen,
en de bijdragen gevende mannen en de bijdragen gevende vrouwen,
en de vastende mannen en de vastende vrouwen
en de mannen die over hun kuisheid waken en de vrouwen die daarover waken,
en de mannen die Allah veelvuldig gedenken en de vrouwen die gedenken: Allah heeft voor hen vergeving bereid en een geweldige beloning.’ (Qoraan hoofdstuk 33: 35)

In de Islaam hoeft men zich niet de vraag te stellen waarover mannen en vrouwen het oneens zijn, belast met een soort historische strijd om macht. Echter zijn hun rollen juist elkaar aanvullend en essentieel. Allah zegt ons in de Qoraan:

‘O mensen, vrees jullie Heer Die jullie schiep uit één enkele ziel en die daaruit zijn echtgenote schiep en uit hen beiden vele mannen en vrouwen deed voorkomen. En vreest Allah in wiens Naam jullie elkaars rechten eisen en wees bedachtzaam over uw plicht over de familiebanden. Voorwaar, Allah is de Waker over jullie.’ (Qoraan hoofdstuk 4: 1)

‘En verlangt niet hetgeen waarmee Allah sommigen van jullie boven anderen bevoorrecht heeft: voor de mannen is er een aandeel in wat zij gedaan hebben, en voor de vrouwen is er een aandeel in wat zij gedaan hebben. En vraagt Allah om Zijn gunst. Voorwaar, Allah is Alwetend over alle zaken.’ (Qoraan hoofdstuk 4: 32)

De Profeet Mohammed ontving in zijn openbaringen ook verdere leerstellingen aangevuld met zijn wonderbaarlijk voorbeeld, dat hem erg geliefd maakte bij zijn familie en volgelingen. Hij verbood geweld tegen vrouwen, en predikte tegen alle vormen van misbruik en macht. Hij waarschuwde ervoor dat zowel de mannen als de vrouwen verantwoordelijk zijn bij God voor degenen die bij hun zorg baten en voor hen die onder hun gezag vallen. Hij zei bijvoorbeeld:

‘Laat de moslimman geen wrok hebben tegenover een moslimvrouw. Als hij zich niet kan vinden in één van haar kwaliteiten, zal hij wel een andere kwaliteit vinden die hem tevreden stelt.’

‘De beste van de gelovigen zijn degenen die goed zijn voor hun vrouwen en familie.’

De positie van vrouwen in andere religies

Hoewel de leerstellingen vandaag de dag niet erg opmerkelijk zijn, waren deze in de tijd van de openbaring revolutionair voor de Arabieren als niet-Arabieren. Op het moment dat de moslims leerde dat het Paradijs onder de voeten van de moeder ligt, werden vrouwen in Confuciaans China geleerd hun vaders, dan hun echtgenoot, en na de dood van haar echtgenoot haar zoons te gehoorzamen. Hindi vrouwen werden verklaard als ondergeschikt voor onafhankelijkheid, inherent zwak, makkelijk te misleiden, zondig en onintelligent. In het Boeddhisme werd de vrouw gezien als de verpersoonlijking van het kwaad. In die tijd geloofde zowel Joden als de Christenen dat vrouwen de oorzaak waren voor de val van het menselijke ras, en zagen zij hun menstruatie en bevalling als oorzaak van een Goddelijke vloek. Duizend jaar na Mohammed, in 1586, debatteerden de Franse Katholieken of vrouwen al dan niet zielen bezaten! De Engelse Christenen brandden miljoenen vrouwen op de verdenking dat zij heksen waren. Gehuwde Europese vrouwen hadden geen recht bezit te hebben, een scheiding te verkrijgen of eigen contracten op te stellen tot de 19e eeuw. Zoals te verwachten rebelleerde en vochten vrouwen die het hier oneens mee waren voor een betere behandeling. Terwijl ook weer andere vrouwen onderdaan waren aan de autoriteit van een mannelijke priester.

Mohammed was zeer betrokken bij de rechten van vrouwen

De Profeet Mohammed was uiterst succesvol als sociaal hervormer, spiritueel en politiek leider, die rechten verdedigde voor zwakken en onderdrukten. De verzen uit de Qoraan die naar vrouwen verwijzen zorgden er direct voor dat de rechten en status van vrouwen enorm verbeterden. Moslim vrouwen kregen het recht op eigen bezit en het beheer daarover, te erven, gedwongen huwelijken te weigeren, haar eigen naam en identiteit te behouden na een huwelijk, een scheiding te bewerkstelligen, en het verkrijgen van onderwijs – en dit in de 7e eeuw(!). In tegenstelling tot de sombere situaties die vele vrouwen vandaag beïnvloedt, werden vroegere moslim vrouwen geprezen voor hun kennis en verwezenlijkingen. De Profeet verklaarde, ‘Het streven naar kennis is verplicht voor elke moslim, man als vrouw’, ook zijn eigen vrouw Aisha was verantwoordelijk voor het overbrengen van duizenden overleveringen (gezegden van de Profeet) aan de latere generaties. Aisha werd ook erkend voor haar kennis in poëzie, geneeskunde, de Islamitische wet, evenals haar persoonlijke kwaliteiten van karakter en intelligentie. Ook heeft zij na de dood van de Profeet een veldslag geleid, en er was niemand die daar bezwaar op had omdat zij een vrouw was. Ook in de Middeleeuwen genoten vele moslimvrouwen van gerespecteerde posities als geleerden en godsdienstige autoriteiten. Medehierdoor werd door het praktiseren van de Islaam, door mannen als vrouwen, de positie van vrouwen in de maatschappij verbeterd, dit in tegenstelling tot andere religies die zich richt(t)en op hervormingen. De belangrijkste hindernissen van toen en nu om vrouwen hun rechten te geven zijn gebaseerd op niet-Islamitische culturele tradities, ontoereikend godsdienstig onderwijs en de slechte kant van de mensheid.

De rollen, rechten en verplichtingen voor vrouwen

Op spiritueel niveau

Zoals eerder genoemd zijn de Qoraanverzen hierboven vrouwen gelijk aan mannen op spiritueel niveau en hebben zij dezelfde religieuze verplichtingen. Het belangrijkste hoofddoel van een Moslim is namelijk God te dienen en dat deze wereld gezien wordt als niets meer dan een testfase om zich voor te bereiden op het eeuwige leven na de dood. Hierdoor hebben wereldse prestaties, faam, rijkdom en macht minder aandacht voor een Moslim, welke zich juist richt op de Komende Wereld. Regelmatig komt de Qoraan terug op het feit dat de tijd die wij hier meemaken kort en onvoorspelbaar is en dat juist ons karakter, behandelingen van anderen, en wat wij doen met de gunsten die God ons gegeven heeft, meetellen. In dit opzicht zijn gezin en familie doorslaggevend omdat stabiele gezinnen essentieel zijn in het grootbrengen van goedgepaste kinderen die hun geloof en waarden aan de volgende generatie verder doorgeven. Een bekend Arabisch spreekwoord zegt ook, ‘De moeder is een leerschool’.

Een sociale rol

Islaam ondersteund de traditionele arbeidsverdeling waarin vrouwen de belangrijkste verantwoordelijkheid hebben voor het huishouden terwijl de mannen verantwoordelijk zijn voor de financiële ondersteuning. Maar hierbij opgemerkt dat moederschap en huishouden, als het binnenleven van een Moslim, zeker niet minder belangrijk of minder beloond gezien wordt dan een professionele carrière. Juist is moederschap een van de meest belangrijkste beroepen. Steeds minder vindt je bekwame moeders die succesvol een warm en verwelkomend gezin hebben, een vrolijke familie stemming ervaren, vol zelfvertrouwende en gedisciplineerde kinderen. Moslimvrouwen en andere moeders dienen respect te krijgen omdat zij vechten en offeren omwille van hun families. Tevens beschouwen Moslims het oneerlijk om de vrouwen zowel de fysieke als emotionele last van moederschap te laten dragen en nog eens professionele eisen in een beroep, die voor uitputting in het gezin zal zorgen en het sloopt omwille van economische gewinzucht. De meeste moslims hebben genegenheid met de Westerse vrouw, welke meestal slachtoffer zijn van seksuele drangen, misbruik in huis en op de werkplek, en ongewaardeerd worden in hun traditionele rol. Om als Westerse vrouw respect te krijgen moet zij zich vaak kleden en gedragen als mannen en word zij verwacht de behoeften van haar kinderen te verslonzen ten behoeve van een carrière. In de Islaam wordt vrouwelijkheid op prijs gesteld en zoekt de Moslimvrouw pas hogere educatie, buitenhuis werk of vrijwilligers werk ten behoeve van de samenleving, indien zij eerst gezorgd heeft voor haar verantwoordelijkheden. Al het inkomen van de Moslimvrouw is haar eigen, zij kan dat besteden waaraan zij wil; de mannen blijven verantwoordelijk voor het gezinsonderhoud.

Het Islamitische huwelijk

Ondanks de traditie dat moslim ouders een belangrijke rol spelen bij het regelen van huwelijkspartners voor hun kinderen, zijn de man en de vrouw vrij om akkoord te gaan met een huwelijk. De Profeet gaf vrouwen hun recht om tegen hun wil in, geforceerde huwelijken te verbreken.

De relatie tussen de man en de vrouw is in de Islaam verenigd, gebaseerd op liefde en rustgevendheid. In de Qoraan staat:

‘En het behoort tot Zijn Tekenen dat Hij voor jullie van jullie eigen soort echtgenotes heeft geschapen, opdat jullie rust bij haar vinden en Hij bracht tussen jullie liefde en barmhartigheid. Voorwaar, daarin zijn zeker Tekenen voor een volk dat nadenkt.’ (Qoraan hoofdstuk 30: 21)

Beide ouders zouden moeten streven naar een stabiele relatie, een warm gezin en partnerschap. Wanneer het gezin belangrijke beslissingen moet nemen moeten zij dit samen doen door middel van overleg en discussie. Als voorziener wordt van de man verwacht dat hij de leiding neemt, hij is namelijk bij God verantwoordelijk voor de zorg over zijn gezin. Indien er geen overeenstemming bereikt kan worden zal de vrouw haar man moeten steunen zolang dat niet in strijd is met de religieuze wetten. Dit werkt zolang beide zich weloverwogen gedragen en met vriendelijkheid en respect behandelen.

Gedragscodes voor mannen en vrouwen

Om de morele integriteit van de familie en maatschappij te waarborgen worden Moslim mannen en vrouwen verwacht zich aan bepaalde richtlijnen te houden welke de Westerse mens misschien ziet als een restrictie. Beide seksen worden verwacht losse, niet onzichtbare kleding te dragen, situaties te vermijden waarin je alleen bent met anderen van het andere geslacht, of situaties die je kunnen verleiden of misverstanden kan veroorzaken. Bovendien bedekken vrouwen hun haar omdat vrouwen beschouwd worden als de meest aantrekkelijke van de geslachten. Deze restricties gelden niet in huis tussen nabije familieleden, maar juist publiekelijk en geven juist de aandacht op haar persoonlijke kwaliteiten dan haar uiterlijk. In de Islaam wordt de seksuele drang als natuurlijk beschouwd zolang dit zich beperkt binnen het huwelijk. Nochtans zijn de Moslims bedroefd over de groei van het vulgariseren van vrouwen en het menselijk lichaam omwille van marketing doeleinden en pornografie, welke onvermijdelijk tot resultaat heeft op het veronachtzamen van seksualiteit binnen de familie en het spirituele leven.

Enkele woorden over polygamie

Veel mensen zijn op de hoogte dat het voor een Moslimman toegestaan is om meer dan een vrouw te huwen. Wat men vaak niet weet is dat hieraan strikte condities verbonden zijn, zoals gelijke behandeling van de vrouwen zowel qua tijd als financieel. Ook heeft de vrouw het recht om te scheiden indien zij niet akkoord wil gaan dat haar man nog een andere vrouw huwt. In de realiteit is monogamie dus de norm en polygamie de uitzondering: het is ook niet gebruikelijk bij Moslims tenzij zij in een omgeving leven waar het al toegepast werd. Zelden is het een succes tenzij de eerste vrouw ermee akkoord gaat. Islaam heeft de polygamie ook niet geïntroduceerd; in werkelijkheid komen vormen van polygamie – hetzij in combinatie met wettelijke huwelijken, maîtresses, prostitutie of buitenhuwelijkse zaken in elke maatschappij voor. Meestal worden deze zaken ook juist toegestaan en toegepast om vrouwen en kinderen te beschermen tegen misbruik. In sommige situaties, zoals wanneer de eerste vrouw chronisch (of geestelijk) ziek is of geen mogelijkheid heeft om kinderen te baren; of wanneer er veel weduwen zijn en weeskinderen door een oorlog; of als een huwelijk verbroken is en de vrouw de voorkeur heeft getrouwd te zijn; dan zou als tweede beste oplossing in deze situatie volkomen legaal polygamie toegepast kunnen worden.

De Profeet Mohammed was met zijn eerste vrouw, Khadija, 25 jaar getrouwd en had geen andere vrouwen tot na haar dood. Later huwde hij diverse weduwen en gescheiden vrouwen die hoofdzakelijk werden aangegaan om politieke en humanitaire redenen zoals van een man verwacht mag worden in zijn positie. Zijn thuisleven werd gekenmerkt door zijn liefde, mildheid, vriendelijkheid en respect.

Islaam’s verzoek tot de hedendaagse vrouw

Voor de vrouw die geniet van haar vrouwelijkheid en het verschil tussen beide seksen waardeert en de voorkeur geeft aan respect te ontvangen voor haar intelligentie en karakter, in plaats van nagejaagd worden door haar uiterlijk, en zij die persoonlijke en spirituele groei wil vervolmaken op een menselijke wijze zonder verwaarlozing van hun families... dan is Islaam een aantrekkelijk alternatief.