Hadiste Ýkinci Önemli Kaynaðýn Müellifi Imam Müslim ve Sahihi Adý, Doðumu ve Yetiþmesi Hadis kaynaklarý arasýnda ikinci sýrada yer alan eserin müellifi Ýmam Müslim'in tam adý Ebu'l-Huseyn Müslim ibnu'l-Haccac ibni Müslimi'l-Kuþeyriyyi'n-Neysaburi'dir. Doðum tarihi hakkýnda farklý rivayetler bulunmaktadýr. Ama kuvvetli rivayete göre H. 204 yýlýnda Türkçe'de daha çok Niþabur diye bilinen Neysabur þehrinde dünyaya gelmiþtir. Araplar arasýnda ünlü olan Kuþeyr kabilesine mensuptu. Bundan dolayý Kuþeyri ve Neysaburi olarak anýlýr. Çocukluk dönemi hakkýnda kaynaklarda pek fazla bilgi bulunmamaktadýr. Ancak onun küçük yaþlarýndan itibaren Arap edebiyatýna ilgi gösterdiði ve bu ilgisinden dolayý Arap edebiyatýnýn bir çok alanýyla meþgul olduðu bilinmektedir. Hadise Ýlgisi ve Ýlim Yolculuklarý Ýmam Buhari gibi Ýmam Müslim de Resulullah (s.a.s.)'ýn hadislerine yakýn ilgi göstermiþ ve genç yaþlarýndan itibaren bu alanda ilim tahsiline baþlamýþtýr. Bundan dolayý deðiþik yerlere ilim yolculuklarýnda bulunarak muhtelif hadisçilerden hadis aldý. Ýmam Müslim'in bizzat görüþerek hadis aldýðý kiþilerden bazýlarý þunlardýr: Yahya ibnu Yahya, Kuteybe ibnu Said, Ýshak ibnu Rahuye, Ahmed ibnu Hanbel, Harmele ibnu Yahya, Ali ibnu Ca'd, Ubeydullah el-Gavariri, Þureyh ibnu Yunus, Abdullah ibnu Mesleme, Halef ibnu Hiþam. Hadis toplamak ve ilim almak için ziyaret ettiði pek çok ilim merkezinden bazýlarý ise þunlardýr: Hicaz, Mýsýr, Þam, Türkistan bölgesindeki bazý ilim merkezleri ve Baðdat. Bunlardan Baðdat'ý birçok kez ziyaret etmiþtir. Hadis Öðretimi Ýmam Müslim, Resulullah (s.a.s.)'ýn hadislerini derlemek ve hadis olarak aktarýlan rivayetlerden sahih olanlarý ortaya çýkarmak için belirttiðimiz þekilde bir çok seyahat yaptýktan ve çok sayýda ilim adamýyla, muhaddisle görüþtükten sonra doðum yeri olan Neysabur'a yerleþti. Burada geçimini temin etmek için ticaretle uðraþmaya baþladý. Ancak zamanýnýn çoðunu ticarete deðil Resulullah (s.a.s.)'ýn hadislerini insanlara öðretmeye ve bu hadisleri tasnif çalýþmalarýna ayýrýyordu. Müslim, hadis öðretiminde sadece Neysabur'a da baðlý kalmadý. Örneðin Baðdat'a bir çok kez giderek orada hadis öðretti. Ýmam Müslim, kendisi birçok tanýnmýþ ilim adamýndan hadis aldýðý gibi ondan da birçoklarý hadis almýþlardýr. Ondan hadis alanlardan bazýlarý þunlardýr: Ebu Ýsa et-Tirmizi, Ebu Hatim er-Razi, Ebu Ýshak Ýbrahim ibnu Muhammed ibni Süfyan, Muhammed ibnu Ýshak ibni Huzeyme, Ahmed ibnu Mübarek el-Müstemli, Yahya ibnu Said, Muhammed ibnu Abdilvehhab el-Fera. Bunlardan Ebu Ýshak Ýbrahim ibnu Muhammed ibni Süfyan aþaðýda biraz daha geniþçe üzerinde duracaðýmýz Sahihi Müslim'in tamamýný ezberleyerek sonraki nesillere aktaran kiþidir. Ebu Ýsa et-Tirmizi, halk arasýnda Süneni Tirmizi diye bilinen el-Cami'u's-Sahih adlý eserinde ondan rivayet ettiði hadislere yer vermiþtir. Müslim, son zamanlarýnda Ýmam Buhari'yle görüþtü ve onun hadis ilminde gerçekten büyük bir otorite olduðunu gördü. Bundan dolayýdýr ki, Ýmam Buhari'nin geçen ayki sayýmýzda üzerinde durduðumuz bir sebepten dolayý devlet yöneticilerinden Halid ibnu Ahmed ez-Zuhli'nin hýþmýna uðradýðý sýrada pek çok kimsenin ondan uzaklaþmasýna raðmen Müslim ona yakýn olmaya, ilminden istifade etmeye çalýþmýþtýr. Hatib el-Baðdadi'nin rivayet ettiðine göre de Buhari'ye olan baðlýlýðý ve muhabbeti sebebiyle Muhammed ibnu Yahya ez-Zuhli'yle arasý açýlmýþtýr. Bir keresinde Muhammed ibnu Yahya ez-Zuhli: "Kur'an'ýn lafzýnýn (insanlar tarafýndan telaffuz edilenin) yaratýlmýþlýðý konusunda Buhari'nin görüþünde olan bizim meclisimizden ayrýlsýn" dedi. Müslim hemen o meclisi terk etti ve daha sonra, ez-Zuhli'den almýþ olduðu rivayetleri bir torbaya koyup bir hamalla onun evine gönderdi ve ondan hiç hadis rivayet etmedi. Söz konusu meselede Muhammed ibnu Yahya ile Buhari arasýnda ihtilaf vardý. O yüzden Ýbnu Yahya insanlarý Buhari'den uzak tutmaya çalýþýyordu. Hadislerin Sýhhati Konusundaki Hassasiyeti Ýmam Müslim de Ýmam Buhari gibi insanlarýn istifadesine sunduðu hadislerin sahih olmasýna özel özen gösterir ve sahih rivayetlere ulaþabilmek için büyük çaba harcardý. Sahih hadisin tespiti konusunda kendi döneminde yaþayan ilim erbabý arasýnda en önde gelenlerdendi. Hatib el-Baðdadi onun hakkýnda þöyle demiþtir: "Müslim'in çizgisi Buhari'nin yoludur. O, onun ilmine bakýp hizasýný belirlemiþtir." Müslim de Buhari gibi hadislerin sahih olanlarýný sakim olanlarýndan ayýrmada son derece maharetliydi. Diðer Ýlimlere Ýlgisi Ýmam Müslim, sadece hadis ilmine deðil Ýslami meselelerin anlaþýlmasýna yardýmcý olacak bütün usul ve furu ilimlerine yakýn ilgi gösteriyordu. Bu yüzden dil ve edebiyattan, fýkhi meselelerin çözümüyle ilgili kurallara kadar bütün ilimlerde kendini yetiþtirmiþti. Ancak hadis ilmini derinlemesine öðrenmiþ, yazdýðý eserlerden de anlaþýlacaðý üzere bu ilmin çok ince ayrýntýlarýna ve derinliklerine kadar inmiþti. Eserleri Ýmam Müslim'in, Sahihi Müslim olarak bilinen ünlü eserinden baþka da birçok eseri bulunmaktadýr. Bunlar Ýbnu Nedim'in ünlü Fihrist adlý eserinde, Katip Çelebi'nin Keþfu'z-Zunun'unda, Muhammed ibnu Þah Veliyyullah Dihlevi'nin Bustanu'l-Muhaddisin adlý kitabýnda ve daha baþka kaynaklarda sýralanýr. Bunlardan bazýlarýný zikredelim: el-Musnedu'l-Kebir (Büyük Müsned): Buhari'yle ilgili yazýmýzda da ifade ettiðimiz üzere Müsned'ler ravilerin isimlerine göre tasnif edilen hadis kitaplarýdýr. Müslim'in el-Musnedu'l-Kebir adlý eseri de bu þekildedir. el-Cami'u'l-Kebir (Büyük Cami'): Cami'ler bütün dini konularý içeren ve konulara göre tasnif edilmiþ hadis kitaplarýdýr. Müslim'in Cami' tarzýnda iki eseri bulunmaktadýr. Biri aþaðýda daha geniþ bir þekilde üzerinde duracaðýmýz el-Musnedu's-Sahih, diðeri de el-Cami'u'l-Kebir. Kitabu'l-Esma ve'l-Kuna (Ýsimler ve Künyeler Kitabý): Ýsimler ve künyeler hadis ravilerinin tanýnmasýnda ve isimleri birbirine benzeyen farklý ravilerin birbirine karýþtýrýlmasýnýn önlenmesinde, hadisçiler arasýnda zayýf olduklarý bilinen bazý ravilerin bu özelliklerini gizlemek amacýyla onlarýn tanýnmayan künyeleriyle anýlmasýnýn yol açacaðý olumsuzluklarýn önüne geçilmesinde büyük önem arz etmektedir. Bundan dolayý hem Buhari hem de Müslim bu konuda eserler yazmýþlardýr. Müslim'in el-Esma ve'l-Kuna adlý eseri dört bölümden meydana gelir. Kitabu Evhami'l-Muhaddisin (Hadisçilerin Tereddütleriyle Ýlgili Kitap) Kitabu'l-Ilel (Ýlletler Kitabý): Ýlletler konusu zayýf hadislerin tanýnmasýna yardýmcý olan bir konudur. Kitabu Men Leyse Lehu Ýlla Ravin Vahid (Hadislerini Birden Fazla Kimsenin Rivayet Etmediði Kimselerle Ýlgili Kitap) Kitabu Tabakati't-Tabi'in (Tabiin'in Tabakatýyla Ýlgili Kitap): Hadisçiler tabiinden olanlarý hadisi alma ve aktarma konusunda tabakalara ayýrmýþlardýr. Bu kitap da o konuyla ilgilidir. Kitabu'l-Muhadramin (Muhadramlar Kitabý): Resulullah (s.a.s.) zamanýnda yaþayýp da onu görememiþ, onunla buluþamamýþ olanlara muhadram denir. Bu itibarla onlardan birinin naklettiði hadisleri mutlaka Resulullah (s.a.s.)'ý bizzat görmüþ ve dinlemiþ bir sahabiden almýþ olmasý gerekir. Eðer herhangi bir sahabinin adýný anmaksýzýn doðrudan Resulullah (s.a.s.)'tan aktarýyorsa o zaman hadisi muttasýl deðil mursel olur. Bu açýdan Resulullah (s.a.s.) döneminde yaþayan ravilerden hangilerinin rivayetlerinin mursel olduðunun bilinebilmesi için kimlerin muhadram olduðunun bilinmesi gerekir. Hadisu Amr ibnu Þu'ayb (Amr ibnu Þu'ayb'ýn Hadisleri) Tesmiyetu Þuyuhi Malik ve Sufyan ve Þu'be (Ýmam Malik, Süfyan ve Þu'be'nin Þeyhlerinin Adlarý) Meþayihu's-Sevri (Ýmam Sevri'nin Þeyhleri): Hadis ilminde þeyh denirken bir kimsenin kendisinden hadis naklettiði kimsenin kastedildiðini daha önce belirtmiþtik. Kitabu Evladi's-Sahabe (Sahabilerin Çocuklarýyla Ýlgili Kitap) et-Tabakat (Ravilerin Tabakalarý) el-Efrad ve'l-Vehdan (Rivayetlerinde Tek Kalanlar) el-Akran (Birbirine Yakýn Dönemlerde Yaþamýþ Olanlar) Görüldüðü üzere Ýmam Müslim'in hadis ilminde yazdýðý eserlerin içinde genel olarak rivayetleri içeren tasnifatlar olduðu gibi günümüzde doktora tezi olarak hazýrlanýp sunulan çalýþmalar benzeri ihtisas ve özel araþtýrma gerektiren belli alanlara tahsis edilmiþ eserler de önemli yer tutmaktadýr. Ýlim Adamlarýnýn Hakkýndaki Övgüleri Onu yakýndan tanýyan ilim adamlarý ve özellikle hadisçiler kendisinden hep övgüyle söz etmiþlerdir. Ebu Zur'a er-Razi ve Ebu Hatim onun hadiste imam (önder) ve üstünlük sahibi biri olduðunu dile getirmiþlerdir. Hakim Ebu Abdillah'ýn rivayet ettiðine göre Ahmed ibnu Seleme þöyle demiþtir: "Ebu Zur'a ve Ebu Hatim'in zamanýnýn ileri gelenlerine sahih hadisleri öðrenmeleri için Müslim ibnu Haccac'ý tavsiye ettiklerini gördüm." Bunlarýn dýþýnda da pek çok ilim adamý, Ýmam Müslim'den, onun sünnete hizmetinden ve özellikle Sahih'inden övgüyle söz etmiþlerdir. Vefatý Müslim ibnu'l-Haccac, h. 261 yýlýnda, Receb ayýnýn 24'ünde, 55 yaþýnda olduðu sýrada doðum yeri olan Neysabur'da bir hadis müzakeresi esnasýnda vefat etti. Neysabur'un hemen yakýnýnda bulunan Nasrabad'da bir kabristana gömüldü. Allah rahmet eylesin. el-Musnedu's-Sahih Halk arasýnda Sahihi Müslim olarak ün kazanan bu eser hadis kitaplarýnýn Cami'ler grubuna girmektedir. Ýmam Müslim'in vermiþ olduðu orijinal adý ise el-Musnedu's-Sahih'tir. Musned kelimesi burada da Buhari'nin Sahih'inin orijinal adýnda olduðu gibi rivayetlerin senetlere dayandýðýný belirtmek için kullanýlmýþtýr. Yoksa ravilerin adlarýna göre tasnif edilmiþ kitaplar grubuna girdiðini belirtmek için deðil. Müslim'in Sahih'inin düzenlemesi Buhari'nin Sahih'inin düzenlemesine kýsmen benzer. Ana konularý "kitap" þeklinde adlandýrmýþ, sonra bu ana konunun içine girebilecek nitelikteki hadisleri metinlerinin ve senetlerinin birbirine yakýnlýðýný esas alarak sýralamýþtýr. "Kitap" olarak adlandýrýlan 54 bölüm bulunmaktadýr. Ancak Müslim kendisi bu bölümlere aldýðý hadisleri bablara ayýrmamýþtýr. Mevcut bab adlarý daha sonra Sahihi Müslim'e en meþhur þerhi yazmýþ olan Ýmam Nevevi tarafýndan konmuþtur. Nevevi'nin koyduðu bab baþlýklarýnýn sayýsý 1322'dir. Hadislerin sayýsý ise Ýbnu's-Salah'a göre tekrarlar çýkarýldýktan sonra dört bin civarýndadýr. Muhammed Fuad Abdülbaki'ye göre ise tekrarlar çýkarýldýktan sonra 3033 hadis bulunmaktadýr. Ancak Muhammed Fuad Abdülbaki sened ve nass farklýlýklarýna iþaret amacýyla nakledilen rivayetleri bu sayýnýn dýþýnda tutmuþtur. Tekrarlarla ve rivayet farklýlýklarýna iþaret amacýyla naklettiði hadislerle birlikte kitabýna aldýðý toplam hadis sayýsý ise 12 bini bulmaktadýr. Müslim bu kitabýna sahih hadislerin dýþýnda herhangi bir rivayet almamak için büyük bir özen göstermiþtir. Bu konudaki gayretini ifade etmek için: "Kesin bir hüccete dayanmadan bu kitaba ne bir hadis yazdým ne de bir hadisi çýkardým" demiþtir. Ayný zamanda derlediði hadislerin sýhhat derecelerini inceletmek ve zayýf olanlarý elemek amacýyla devrinin büyük muhaddislerinden Ebu Zur'a'ya kitabýný arz etmiþ ve onun sahih dediklerini alýkoymuþ, zayýf dediklerini çýkarmýþtýr. Hadislerin yazýlmasý konusunda ise Ahmed ibnu Seleme kendisine yardýmcý olmuþtur. Müslim, sahih bir rivayeti naklettikten sonra onu destekleyen mutabi ve þahit rivayetleri de peþinden verir. Bununla birlikte sened deðiþikliklerinde çoðunlukla hadisin metnini tekrar etmeksizin "mislehu" ve "nahvehu" (benzerini) ibaresini kullanýr. Bazý yerlerde ise sadece farklýlýklara iþaret eder. Böylece deðiþiklik arz etmeyen metinleri aynen tekrarlamayarak kitabýndan istifadeyi kolaylaþtýrýr. Sahihi Müslim yazýlý nüshalarýyla sonraki nesillere aktarýldýðý gibi ilk dönemlerde ezber yoluyla da aktarýlmýþtýr. Bu itibarla Müslim'den sonraki rivayeti mütevatirdir. Muhammed el-Masercesi'nin þöyle dediði rivayet edilmiþtir: "Ben Ýmam Müslim'in þöyle söylediðini duydum: "Ben bu kitabý duyulmuþ (mesmu, yani bizzat ravilerden kendim duyarak aldýðým) üç yüz bin hadis arasýndan seçip tasnif ettim." Hafýz Ebu Ali en-Neysaburi'nin de: "Gökyüzünün altýnda Müslim'in kitabýndan daha sahih bir eser yoktur" dediði rivayet edilmiþtir. Sahihi Müslim'e otuz kadar þerh yazýlmýþtýr. Bunlarýn en meþhuru ve en çok yayýlaný Ebu Zekeriya Yahya ibnu Þeref en-Nevevi (Ýmam Nevevi)'nin yazdýðý "el-Minhac fi Þerhi Sahihi Müslim ibni'l-Haccac" adlý eserdir. Buhari'nin Sahih'iyle Müslim'in Sahih'i Arasýnda Kýyaslama Buhari'nin Sahih'iyle Müslim'in Sahih'i hadiste iki temel kaynak olduðundan genellikle bu iki eser Sahihayn olarak anýlýr. Ancak ilim adamlarý bu iki eseri deðerlendirirken aralarýnda bir kýyaslama da yapmýþlardýr. Biz de bu kýyaslamalarda iþaret edilen bazý noktalarý burada vermek istiyoruz: Ýlim adamlarýnýn büyük çoðunluðuna göre sýhhat yönünden Buhari'nin naklettiði hadisler daha kuvvetlidir. Çünkü Buhari bir hadisi sahih kabul edebilmek için daha sert þartlar uygulamýþtýr. Yani o rivayetleri biraz daha ince elekten geçirmiþtir. Ancak Müslim isnad konusuna biraz daha önem vermiþtir. Bu husus ise geçen ay Buhari'yle ilgili yazýmýzda üzerinde durduðumuz ta'likat konusunda kendini göstermektedir. Müslim'in Sahih'inde muallak hadisler Buhari'nin Sahih'ine nispetle çok daha azdýr. Sahihi Müslim'de toplam 17 muallak hadis bulunmaktadýr. Müslim'in bu konudaki tutumu merfu hadislerin dýþýndaki rivayetleri kitabýna almamasýnda, mevkuf hadislere pek itibar etmemesinde de kendini göstermiþtir. Yukarýda da ifade ettiðimiz üzere Hafýz Ebu Ali en-Neysaburi'nin, Müslim'in Sahih'ini hadis kaynaklarýnýn en sahihi olarak gördüðünü tekrar belirtelim. Bundaki gerekçesi ise Müslim'in Sahih'ine aldýðý hadislerde on önemli þart aramasýdýr. Bu konuda bazý alimler de Ebu Ali en-Neysaburi'nin görüþünü benimsemiþlerdir. Fakat bu görüþü benimsemeyen alimler ve bu arada Bustanu'l-Muhaddisin adlý eserin müellifi Abdülaziz ibnu Þah Veliyyullah ed-Dihlevi, Müslim'in bazen söz konusu on þartý taþýmayan hadisleri de kitabýna aldýðýna dikkat çekmiþlerdir. Konularýn tertip ve tasnifi açýsýndan Müslim'in Sahih'inin daha baþarýlý olduðu söylenmiþtir. Müslim, mümkün mertebe konulara açýklýk getirecek kadar hadis nakletmeye çalýþmýþtýr. Ayrýca isnadlarýyla birlikte nasslarýnda da ufak tefek deðiþiklik olan rivayetleri birlikte naklederek kýyaslama imkaný vermiþtir. Bunun yaný sýra bu tür farklý rivayetlere dikkat çekerken nasslarý tümüyle tekrar etmeksizin sadece farklýlýklara iþaret etmek suretiyle kitabýndan istifade imkanýný daha da kolaylaþtýrmýþtýr. Ancak baþlangýçta hadisleri bablara göre tasnif etmemiþ olmasý kitabýndan istifadeyi doðal olarak zorlaþtýrýyordu. Ýmam Nevevi'nin bablandýrmasýyla birlikte Sahihi Müslim'den istifade de kolaylaþtýrýlmýþtýr. Müslim, kitabýna bir mukaddime yazarak ilk dönem hadis musanniflerinden farklý olarak, çalýþmasý hakkýnda okuyucularýna bir ön bilgi vermiþ dolayýsýyla onlarý kitabýndan istifade konusunda yönlendirmeye çalýþmýþtýr. Bu arada þunu da belirtelim ki, hem Buhari'nin hem Müslim'in naklettiði hadislere ilim erbabý arasýnda özel bir önem verilmiþtir. Bu itibarla her ikisinin birden naklettiði hadislerin kaynaðý gösterilirken "muttefekun aleyh (üzerinde ittifak edilmiþtir)" ifadesi kullanýlýr. Buradaki ittifaktan kastedilen Buhari ve Müslim'in ittifakýdýr. Ýlim ehli arasýnda bu þekilde "muttefekun aleyh" hadislere özel bir ilgi olduðundan bu nitelikteki hadisleri bir araya getirmek için birçok eser yazýlmýþtýr. Meþhur hadis alimlerinden Ýbnu's-Salah: "Buhari ve Müslim'in üzerinde ittifak ettiði hadisler ravisinin doðruluðu kesin olan hadislerdir. Bu itibarla ümmetin onu kabulle karþýlamasýna elveriþliliði yakinen sabittir. Bu nazari (teorik) ilimde de yararlýdýr. Ümmet (alimleri) Buhari ve Müslim'in sahih olduðunda ittifak ettiði hadislerin doðru ve hak olduðu konusunda görüþ birliðine varmýþlardýr" demiþtir. Bazý Kavramlarýn Açýklamasý: Her ilimde olduðu gibi hadis ilminde de tercüme edilemeyen kavramlar bulunmaktadýr. Dolayýsýyla bu kavramlarý aynen kullanýp gerektiðinde açýklamasýný yapmak zorunlu olmaktadýr. Bu yazýda geçen kavramlardan muallak, mutabi, þahid, mevkuf, merfu, muttasýl kelimelerinin açýklamasýný geçen ayki yazýmýzda vermiþtik. Bu kavramlarýn açýklamasýna ihtiyaç duyanlar geçen ayki yazýmýzýn son kýsmýna baþvurabilirler. Bu sayýda, mezkur kavramlara ek olarak bu yazýmýzda geçen kavramlarýn açýklamalarýný vermek istiyoruz. Mursel: Tabiinden birinin veya Resulullah (s.a.s.) dönemini idrak edip de onunla görüþememiþ birinin sahabiyi atlayarak doðrudan Resulullah (s.a.s.)'a nispet ederek yani "Resulullah buyurdu ki..." diyerek veya benzer bir ifadeyle rivayet ettiði hadis. Bu yönüyle mursel hadis muttasýl deðil munkatýdýr. Ancak Resulullah (s.a.s.)'a nispet edildiðinden mevkuf deðil merfudur. Mütevatir: Yalan üzere ittifak etmeleri mümkün olmayan bir kalabalýðýn naklettiði rivayete denir. Bir hadisin rivayetinde böyle bir kalabalýðýn oluþmasýna da tevatür denir. Bir hadisin Resulullah (s.a.s.)'tan itibaren mütevatir olabilmesi için her merhalede bu kalabalýðýn oluþmasý þarttýr. Ancak sahih hadis olarak kayýtlara geçtikten sonra tevatürle nakledilmiþ olursa, sonraki merhalelerde deðiþiklik yapýlmasýndan ve yalan karýþtýrýlmasýndan korunmuþ olur. Bir hadisin mütevatir olabilmesi için en az kaç sika (güvenilir) ravi tarafýndan nakledilmiþ olmasý gerektiði konusunda ihtilaf edilmiþtir. Ancak bir rivayetin mütevatir olabilmesi için sayýnýn dýþýnda da birtakým þartlar aranýr. Tabakat: Hadis ilminde tabakat genellikle ortak özelliklere sahip veya ayný dönemi yaþamýþ insanlarýn belli farklýlýklarýna göre gruplandýrýlmasý için kullanýlan kelimedir. Örneðin sahabiler, sahabilik yönünden ortak bir özellik taþýrlar. Ama ilk Ýslam'a girenler, önemli bazý gazvelere katýlanlar, hicret edenler, hicret sonrasýnda Ýslam'a girenler vs. þeklinde tabakalandýrýlýrlar. Tabiin de bunun gibi birtakým farklýlýklarýna göre tabakalandýrýlmýþtýr. Hakim en-Neysaburi tabiini on beþ tabakaya ayýrýr. Allah Rasdulünün yazılı sünnetini zamanımıza kadar taşıyanlardan Allah razı olsun . Bizleride Ehli sünnet vel cemaat yolundan ve yolların en muhkemi en saglamı en güzeli sıratı müstakimden ayırma Allahım. Amin...Sermed