NAMAZ'IN
KEYFİYETİ (NAMAZ NASIL KILINIR?)
Namaz
kılmayı murad eden kimse; önce abdest alıp, farz namazın
vaktinin girip-girmediğini kat'i olarak öğrenir. Zira vakit girmeden
farz namaz edâ edilemez. Daha sonra kıbleye yönelir ve ikametten sonra,
kalbi ile kat'i olarak niyyet eder. Hangi namazı
kıldığını bilmesi kafi değildir. Çünkü bilmek
başka şeydir, niyyet başka şeydir. İki elini, baş
parmaklar kulak yumuşakları hizasına gelecek şekilde ve
parmakları tabii halde, iç kısımları kıble
istikametine gelecek şekilde kaldırır. Tam bu sırada
"İftitah tekbirini" alır, yani "Allahû Ekber"
der!.. Kadınlar ellerini omuzları hizasına kadar
kaldırırlar!... İftitah tekbirinden sonra erkekler; sağ
elini sol el üzerine koyarak, göbek altında bağlarlar. Kadınlar
elleri açık olarak göğüsleri üzerine koyma durumundadırlar.
Erkekler; sağ elin baş parmağı ile, serçe
parmağını, sol bileği kavrayacak şekilde tesbit eder
ve diğer üç parmağı sol kol üzerinde bulundurur. Bu kıyam
halinde; ayaklar birbirlerine muvazi olarak, birbirlerinden dört parmak kadar
aralıklı bulundurulur. Dizlerin bükülmesi veya vücûd
ağırlığının bir ayak üzerine
kaydırılması mekruhtur. Dolayısıyla dizler dik tutulur
ve vücûd ağırlığı her iki ayak üzerine bölünür.
Hz. Enes (ra)'den
rivayet edildiğine göse: "Resûl-i Ekrem (sav) namaza
başladığı zaman tekbir getirir ve Sübhaneke'yi okurdu ve
bunun üzerine birşey ilave etmezdi" Yani; ["Sübhânekellahümme
vebi hamdik, ve tebârekesmük, ve teâlâ ceddük (ve celle senâük), velâ ilahe
gayruk."] Duasını gizli okur. Bu duayı; hem imam, hem imama
uyan ve hemde yalnız başına kılan kimse, gizli olarak okur.
Zira sünnetle sabittir.
Daha sonra "İstiaze" yapar.
İmam-ı Merginani: "Esteizü billâhi
mine'şşeytanirracim" diyerek İstiaze'de bulunur. Çünkü
Allahû Teâla (cc)'nın şu kavli vardır: "Kur'an
okuduğun zaman, reddedilmiş ve kovulmuş olan şeytan'dan
Allah'a sığın." Bundan murad; Kur'an okumaya niyet
ettiğin zaman İstiaze'de bulun demektir. Evlâ olan "esteizû
billâhi" demesidir ki, Kur'an'a muvafık olsun. "Eûzü
billâhi" de ona yakındır. Sonra bu istiaze, Kur'an okumaya
tabidir, yani ondan önce okunur" hükmünü zikreder. Bunu da gizli olarak,
okumak esastır. İbn-i Mesûd (ra)'dan rivayet edilmiştir ki;
Resûl-i Ekrem (sav) İstiaze'yi, besmeleyi ve Fatiha'nın sonunda
söylenen "amin" lafzını gizli söylemiştir.
Dolayısıyla İstiaze'den sonra Besmele'yi de gizli olarak okur.
Yani içinden "Bismillâhirrahmanirrahim" der!.. Bilindiği gibi
besmele her rek'atın başında çekilir; Fatiha ile zamm-ı
sûre arasında çekilmez.
Sonra Fatihâ Sûresini okur!.. İmamet görevinde olan kimse; sabah,
akşam ve yatsı namazlarının farzlarının ilk iki
rek'atında, Cum'a ve Bayram namazlarında Fatiha Sûresi'ni
açıktan okur. İmama uyan kimse kıraat etmez. Zira Resûl-i Ekrem
(sav)'in: "Her kim imamla namaz kılarsa, imamın
kıraatı onun içinde kıraattır" buyurduğu
bilinmektedir. Tek başına namaz kılan kimse açıktan okunan
namazlarda, isterse aşikare okur, isterse gizli okur!.. Fatiha Sûresi'ni
okuyup bitirdiği zaman gizli bir şekilde "Amin" der!.. Bunu hem imamın, hem
de imama uyan kimsenin gizli olarak demesi esastır. Daha sonra bir sûre
veya en az üç kısa Ayet-i Kerime okur.
Sonra tekbir
getirip (Yani "Allahû Ekber" diyerek) rükûa varır. Ellerini
parmakları açık olarak dizleri üzerine koyar, baş ve vücûd yere
paralel bir şekilde bulunur. Hatta öyle ki sırtına su dökülse,
dökülen o suyun sırtta durması esastır. İmam tekbiri
aşikare söyler. Kadınlar rükû'da fazla eğilmezler, parmaklarını
açmazlar ve kollarını vücûdlarından ayırıp
uzaklaştırmazlar. Rükû halinde iken en az üç defa "Sübhane
Rabbiye'l Aziym" demek gerekir. Sonra rükûdan başını
kaldırıp doğrulurken "Semiallahû limen hamideh" denir.
Eğer imama uyulmuş ise, imamın bu sözü arkasından:
"Rabbenâ leke'l hamd" veya "Rabbenâ ve leke'l hamd" demek
esastır. Rükû tesbihlerinin en azı üç, ortası beş ve en
çoğu da yedidir.
Rükûdan tamamen
doğrulup, vücûd azaları sükûnet bulduktan sonra; tekbir getirilerek
(Yani "Allahû Ekber" denilerek) secde edilir. Secde haline geçerken
önce dizleri, sonra elleri, daha sonra da burnu ve alnı yere koymak
esastır. Her iki ayağı dikerek, ayak parmaklarını
kıble istikametine çevirmek gerekir. Eller kulaklar hizasında, kollar
yere döşenmeksizin yanlara açık ve karın uyluklardan uzak
bulundurulur. Secde halinde iken en az üç defa "Sübhane Rabbiye'l
âlâ" denilerek, tesbih edilir. Kadınların secde hali,
erkeklerden farklıdır. Şöyle ki: Karınlarını
uyluklarına yapıştırırlar, kollarını vücûdlarından
uzaklaştırmazlar. Tesbihlerden sonra tekbir getirip (yani
"Allahû Ekber" denilerek) bu birinci secdeden önce
başını kaldırır ve doğrulup oturur. Eller dizler
üzerine konur. Sonra tekbir getirilip (yani "Allahû Ekber" denilerek)
yeniden secdeye gidilir. Birinci secdede okuduğu tesbihleri, ikinci
secdede de tekrarlar.
İki secdeyi
de edâ ettikten sonra önce başını, sonra ellerini ve daha sonra
da dizlerini kaldırarak kıyam haline geçer. Yani ayağa kalkar.
Tıpkı birinci kıyam halinde olduğu gibi; yine ellerini
bağlar. Daha sonra "Besmele" çeker ve Fatiha Sûresini okur!..
Daha sonra da; kısa bir sûre veya en az üç Ayet-i Kerime okuyarak
kıraatı tamamlar. Birinci rek'at'ta edâ ettiği rükû ve secdeleri
aynen tekrar edâ eder. Bu ikinci rek'at'ın son secdesinden sonra
başını kaldırıp, sol ayağını yere
yatırarak üzerine oturur. Sağ ayağını,
parmaklarının ucu kıble istikametine gelecek şekilde diker.
Ellerini parmaklarının tabii açıklığı ile diz
kapakları hizasına gelecek şekilde uylukları üzerine koyar.
Kadınlar ise; her iki ayağı sağ taraftan
dışarı çıkararak üzerlerine otururlar. Bu birinci
oturuşta; Abdullah İbn-i Mesûd (ra)'dan rivayet edilen teşehhüd
okunur. Bu teşehhüdü daha önce zikretmiştik.
Teşehhüd duasını okuduktan sonra ayağa kalkar. Üç ve
dördüncü rek'atları aynen ilk iki rek'at gibi edâ eder. Ancak farz
namazların bu rek'atlarında (Üç ve dördüncü rek'atlarda) besmele ile
yalnız Fatiha Sûresi okunur. Zamm-ı sûre okunmaz!.. Dördüncü
rek'atın secdelerinden sonra; birinci oturuş gibi oturulur. Önce yine
"Teşehhüd" duası okunur. Buna
salâvatları da ilâve eder. Daha önce salâvatların keyfiyeti üzerinde
durmuştuk. Salavatlardan sonra kendisi ve bütün mü'minler için dua etmesi
esastır. Bu konuyu da, daha önce izaha gayret etmiştik. Duayı da
bitirdikten sonra; önce başını sağ tarafa çevirerek "Esselâmû
Aleykûm ve rahmetûllah" diyerek selâm verilir. Sonra da sol tarafa
çevrilip, aynen selâm tekrar edilir. Yalnız başına namaz
kılan kimse; başı ile sağa ve sola selâm verirken,
kalbinden "meleklere" selâma niyyet eder. İmama uyanlar; hem sağ,
hem de sol taraflarında bulunan mü'minlere, ayrıca imama selâm
vermeye kalben niyyet ederler. İmam durumunda olan kimse ise; bütün
mü'minlere selâm vermeye niyyet eder.
NAMAZIN ÇEŞİTLERİ
Namazlar: l.Farz, 2.Vacip, 3.Sünnet, 4.Nâfile namazlar, diye ayrılabilir.
Farz namazlar da: 1.Her mükellefe farz olan. 2.Yeteri kadar mükellefe farz olan
diye ikiye ayrılır.
Her mükellefe farz olan namazlar, her gün
kılınan. l. Sabah, 2.Ögle, 3.Ikindi, 4.Akşam, 5.Yatsı olmak
üzere "Beş Vakit Namaz"dır.
Yeteri kadar mükellefe farz olan namaz, cenaze namazıdır. Cuma ile Bayram
namazları da sadece erkeklere gereklidır. Cuma
farz, bayramlar ise vaciptir. Ancak bunları kadınlar da
kılabilir.
Beş vakit namazdan:
l. Sabah
Namazı, dört rekattır. Ikisi kuvvetli sünnet, ikisi de farzdır.
Önce sünneti sonra farzı kılınır.
2. Ögle Namazı on rekattır. Dördü ilk
sünneti, dördü farzı, ikisi de son sünnetidir. Önce dörtlü sünneti, sonra
farzı, sonra da ikili sünneti kılınır. Sünnetleri kuvvetli
sünnettir.
3.Ikindi Namazı sekizrekattır. Dördü sünneti, dördü de
farzıdır. Önce sünneti kılınır. Farzından sonra
sünnet ya da nafile kılınmaz. Sünneti devamlı kılınan
sünnetlerden değildir. Ancak kılanlara Peygamberimiz, merhamet
duâsında bulunmuştur. (Tirmizî, salat 207 ; Müsned N/117.)
4.Akşam Namazı beş rekattır. Ikisi sünneti, üçü de farzıdır.
Önce farzı sonra sünneti kılınır. Sünneti güçlü
sünnetlerdendir.
5.Yatsı Namazı on rekattır. Vitir de genellikle yatsı ile
kılındığı için onüç rekat sayılır. Dördü ilk
sünneti, dördü farzı, ikisi son sünneti, üçü de vitirdir. Önce dörtlü
sünneti, sonra farzı, sonra ikili sünneti, sonra da vitir
kılınır. Ilk sünneti, ikindinin sünneti gibidir, son sünneti,
güçlü sünnetlerdendir.
Genel kural olarak ikili sünnetler, dörtlü
sünnetlerden daha güçlüdür.
Vacip namazlar;
-yukarıda da denildiği gibi- her mükellefe vacip olan vitir
namazı ile, sadece erkeklere vacip olan bayram namazlarıdır.
Sünnet Namazları
deyince, öncelikle beş vakit namazla beraber kılınan sünnetler
akla gelir. Bunların güçlü olan ve olmayanlarına üç önceki maddede
değindik. Ramazanda kılınan Teravih Namazı da güçlü
sünnetlerdendir.
Ayrıca Küsûf ve Hüsûf
Namazı, yani; Güneş ve Ay tutulduğunda kılınan namaz
da güçlü sünnetlerdendir. Güneş ve Ay tutulduğunda namaz kılmak,
tutulmanın kalkması için değil, Dünyayı, Ayı ve
Güneşi tesbih taneleri gibi çeviren Allah'ın gücünü
hatırlattıkları içindir. Hattâ deprem, şiddetli rüzgâr,
sürekli yağmur, ya da yağmurun yagmaması,
yıldırım ve salgın hastalık zamanlarında da aynı
gaye ile namaz kılmak sünnettir.
Farz, vacip ve sünnetlerin
dışında kalan namazların en güçlü olanı ve insanı
Allah'a en çok yaklaştıranı, gece kalkılarak
kılınan "Teheccüd Namazı" dir. Ya da nafileyi
sünnetlerden ayırırsak, en güçlü ve önemli nafile, Teheccüd
Namazı'dir diyebiliriz. Ancak farzların dışında kalan
bütün namazlara "Nafile Namaz" da denir."Nafile" dilimizde
olduğu gibi "boşuna" anlamına değil,
"gerekli olana ilave" anlamındadır.
Teheccüd'ün dışındaki nafile namazlar:
1. Mescidlere
girildiğinde Mescidi Selâmlama Namazı.
2. Abdest alındığında daha ıslaklığı
kurumadan iki rekat Abdest Şükür Namazı.
3. Kuşluk vaktinde dört ya da fazla rekat olarak kılınan Duha
Namazı.
4. Bir işi yapmakla yapmamak arasında tereddüt edildiğinde, iki
rekat olarak kılınan "hayırlı olanı isteme"
anlamında "Istihare Namazı".
5. Bir ihtiyacı ve arzusunun giderilmesi için, iki rekat olarak
kılınan, "Allah'tan yardım dileme" anlamında
"Istiâne" ya da "Hâcet Namazı".
6. Dört rekat olarak kılınan "Tesbih Namazı".
7. Akşam namazından sonra kılınan altı rekat
"Evvâbin Namazı"... gibi namazlardır. Mükellefler
bunları kılmak zorunda değildir. Ancak kulluğu
ispatlamanın en az şartı farz namazlardır. Nafileler ise
insanın Allah'a yakınlaşmasını sağlarlar. (bk.
Buharî, rikâk 38; Müsned VI/256.)
Muhtelif sorular
- Ehl-i Sünnet ve'l Cemaat'e göre ilim NEDİR?
- Allahû Teâla (cc)'nın ilmi nedir?
- İslâm alimleri, ilim şu üç yolla elde edilir,
demişlerdir, bunlar hangileridir?
- Pozitivist ideolojinin özelliklerini yazınız
- Cahili eğitim sistemleri temelde hangi akaide dayanır?
- Mü'minler için; Allahû Teâla (cc)'nın kitabında ve Resûl-i
Ekrem (sav)'in sünnetinde kat'i olarak yer alan her haber ney hükmündedir?
- İslâm ulemâsı; şer'i delilleri esas alarak ilmi iki
sınıfta mütalaa etmiştir bunlar nelerdir?
- Her mükellefin, içinde bulunduğu hal ile ilgili ilimleri
öğrenmesi üzerine nedir?
- İstilâya uğrayan veya azınlık durumunda olan
müslümanların, cemaat ve cihad hukukunu öğrenmeleri üzerlerine
farzmı? Vacipmi?, Sünnetmi?
- Sihir, büyü, kehanet, falcılık ve felsefe gibi, Şer'i
şerifin haram kıldığı ilimleri elde etmek ve
bunlarla insanları "Tevhid" çizgisinden
uzaklaştırmak hükmen nedir?
- Sihir, büyü, kehanet, falcılık ve felsefe gibi ilimleri
sırf bunların fesadına engel olmak için öğrenmek
nedir?
- Münazara ve münakaşa'da; muhaliflerini yenmek veya nefs-i
emmaresini tatmin etmek için ilim tahsil etmek nedir?
- Mükellefin öğrendikleri ile amel etmesi nedir?
- Resûl-i Ekrem (sav)'in Allahû Teâla (cc) kıyamet gününde
ateşten bir gemle gemleyecektir" dediği kimseler kimlerdir?
- İbadetin lügat manasını izah ediniz?
- İbadetin ıstılâhta manasını izah ediniz?
- İnsanın varlık hikmetinin Allahû Teâla (cc)'ya kulluk
olduğu kat'î nass'larla sabittir bunun delilini yazınız?
- İslâm ahkâmını inkâr ederek; insanların
hayatlarını kendi hevâlarından çıkardıkları
kanunlarla düzenleyen meclisler, konsüller, krallar ve diğer
kuruluşlar ney hükmündedir?
- Tevhid-i İradi nedir?
- İBÂDET'İN MÜDDETİ ne zamana kadardır? Bu husustaki
delil nedir?
- Abdestin farzları kaçtır? Nelerdir?
- Abdestin ve guslün vacipleri ni sayınız?
- Abdestin sünnetlerini Sayınız?
- ABDEST'İN EDEBLERİ nden 5 tanesini sayınız?
- ABDEST'İN MEKRUHLARI nelerdir sayınız?
- ABDEST'İ BOZAN ŞEYLER nelerdir sayınız?
- ABDESTİN ÇEŞİTLERİ ni yazınız?
- Gusul nedir tarif ediniz?
- GUSÜL'ÜN FARZLARI nelerdir?
- GUSÜL'ÜN SÜNNETLERİ nelerdir?
- GUSÜL ABDESTİNİ İCAB ETTİREN HALLER nelerdir?
- GUSÜL ABDESTİ'NİN ÇEŞİTLERİ ni
yazınız?
- Cünüb, hayız ve nifas hallerinde olan mükelleflere (bu hallerden
temizlenmedikleri süre içerisinde) haram olan birtakım fiiller
mevcuttur bunlar nelerdir sayınız?
- TEYEMMÜM NEDİR?
- TEYEMMÜM'ÜN SIHHAT ŞARTLARI nelerdir?
- TEYEMMÜM'ÜN RÜKÜNLERİ nelerdir?
- TEYEMMÜM NASIL YAPILIR?
- TEYEMMÜMÜ BOZAN ŞEYLER nelerdir?
- Teyemmüm'ün yedi sünneti vardır. Bunlar: hangileridir?
- NAMAZ'IN ŞARTLARI nı yazınız?
- Namazın içindeki farzlar (Rükün/Sıfat) ları
yazınız?
- Namazın vaciplerini sayınız?
- NAMAZIN ÇEŞİTLERİ ni misal vererek sayınız?
- Teheccüd'ün dışındaki nafile namazlar hangilridir?